Mehmet BAKIR
Devletin ceza verme yetkisi vardır; ancak bu yetki sonsuz değildir. Ceza hukuku, intikam almak için değil; suçu önlemek, bireyi ıslah etmek ve toplumu korumak için vardır. Bu ilke, modern hukuk devletlerinin ortak paydasıdır.
Bugün tartışılan genel af meselesi de tam olarak bu noktadan ele alınmalıdır. Bir kişiyi affedip, ardından onu ömür boyu adli sicil ve arşiv kayıtlarıyla damgalamak; hukukla değil, çelişkiyle açıklanabilir.
Cezasını çekmiş ya da affa uğramış bir bireyin geçmişi sürekli karşısına çıkarılıyorsa, ortada fiili bir mükerrer ceza vardır. Oysa Türk Ceza Hukuku’nda cezanın şahsiliği ve ölçülülük esastır. Ceza infaz edilmişse, sonuçları da sona ermelidir. Aksi hâlde hukuk, kendi koyduğu kurala kendisi uymamış olur.
Anayasa’nın 2. maddesi Türkiye Cumhuriyeti’ni bir hukuk devleti olarak tanımlar. Hukuk devleti; bireyi geçmişteki hatalarıyla sürekli cezalandıran değil, geleceğini hukuki güvence altına alan devlettir. Adli sicil ve arşiv kayıtları ise bugün fiilen birer sivil yasak niteliği taşımaktadır. İşe girişlerde, güvenlik soruşturmalarında, hatta sosyal hayatta bu kayıtlar, affın içini boşaltmaktadır.
Dahası, bu durum masumiyet karinesini de dolaylı biçimde ihlal eder. Affedilmiş ya da cezasını tamamlamış bir birey, her başvuruda yeniden yargılanıyorsa; hukuk kağıt üzerinde işlemiş, pratikte askıya alınmış demektir. Devlet, bir yandan “affettim” deyip diğer yandan “unutmadım” diyemez.
5352 sayılı Adli Sicil Kanunu’nun ruhu da bunu reddeder. Kanun, adli sicil kayıtlarının silinmesini öngörürken; arşiv kayıtlarının süresiz ve sonuç doğurucu biçimde tutulması, istisnayı kural hâline getirmiştir. Bu durum, hukuki güvenlik ilkesine açıkça aykırıdır.
Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ve AİHM içtihatları ise meseleyi daha net ortaya koyar: Kişisel veriler süresiz tutulamaz, amaç dışı kullanılamaz ve bireyin özel hayatını orantısız biçimde sınırlayamaz. Adli sicil ve arşiv kayıtları, bugün tam da bu ihlali üretmektedir.
Gerçek bir toplumsal barış, insanları ömür boyu damgalayarak değil; onları yeniden topluma kazandırarak sağlanır. Devletin pozitif yükümlülüğü yalnızca cezalandırmak değil, onararak güçlendirmektir. Aksi hâlde dışlanan birey, yeniden suça itilmiş olur ve bu durum kamu güvenliğini zayıflatır.
Sonuç olarak; gerçek bir genel af, yalnızca cezaevi kapılarını değil, insanların geleceğini de açmalıdır.
Adli sicil ve arşiv kayıtları silinmiyorsa, yapılan şey af değil; geciktirilmiş bir cezadır.
Hukuk, geçmişte takılı kalmak için değil; geleceği inşa etmek için vardır.